Voor een botanicus is de definitie simpel. Een vrucht is het uitgegroeide vruchtbeginsel van een plant: het deel dat ontstaat uit de bevruchte eicel van een bloem en de zaden bevat en beschermt. Dit gewas voldoet daar volledig aan. Onder die botanische regel vallen ook courgette, aubergine, komkommer, paprika, avocado, olijf en zelfs de peul van een boon. Groenten zijn in die redenering alle andere eetbare plantendelen: bladeren (spinazie, sla), stengels (bleekselderij), wortels (wortel, biet) of bloemknoppen (broccoli, bloemkool).
In de keuken telt een heel andere logica. Groenten zijn hartig en worden vooral gebruikt in soepen, sauzen en hoofdgerechten, terwijl fruit doorgaans zoet is en als tussendoortje of toetje dient. Het suikergehalte ligt met ongeveer 2,5 gram per 100 gram ver onder dat van de meeste fruitsoorten, en het gewas wordt vrijwel altijd in hartige gerechten verwerkt. Ook de tuinbouw hanteert een eigen criterium: gewassen die aan een kruidachtige, eenjarige plant groeien gelden als groente, terwijl fruit afkomstig is van meerjarige, vaak houtachtige gewassen zoals bomen en struiken. De plant zelf is kruidachtig en eenjarig, dus valt de opbrengst in de tuinbouw onder groente. Om recht te doen aan die dubbele status, hanteren voedingsdeskundigen soms de tussencategorie vruchtgroente: gewassen die botanisch vrucht zijn, maar functioneel als groente worden gegeten. Komkommer, paprika, courgette en aubergine vallen in dezelfde categorie.
Deze vraag kreeg in de Verenigde Staten ooit een juridisch staartje. In 1893 boog de Amerikaanse Supreme Court zich over de zaak Nix v. Hedden. Onder de toenmalige handelswet werd invoerrecht geheven over groente, maar niet over fruit. Importeur John Nix vond dat zijn tomaten als fruit moesten gelden en dus belastingvrij het land in mochten. De rechtbank besliste op 10 maart 1893 anders: omdat consumenten ze koken en eten zoals andere groenten, gold voor de wet het alledaagse taalgebruik zwaarder dan de botanische definitie. De rechters erkenden dat het gewas wetenschappelijk gezien een vrucht is, maar oordeelden dat het voor handelsdoeleinden als groente moest worden behandeld. Sindsdien geldt deze uitspraak als het klassieke voorbeeld van hoe een taalkundige knoop soms alleen met een rechterlijk oordeel wordt doorgehakt.
In Nederland heeft het onderscheid tussen groente en fruit vandaag de dag geen fiscaal gevolg, in tegenstelling tot de Amerikaanse zaak uit 1893. Beide categorieën vallen onder het verlaagde btw-tarief van 9 procent dat voor de meeste voedingsmiddelen geldt. De Tweede Kamer heeft eind 2025 wel ingestemd met een amendement dat vanaf 1 januari 2027 een btw-nultarief invoert voor onbewerkte groente en fruit samen, dus ook hier maakt het voor de portemonnee straks niets uit hoe het gewas wordt ingedeeld. Het Voedingscentrum plaatst het in de Schijf van Vijf gewoon onder groente, samen met onder meer wortel, komkommer en radijs, en telt de portie mee voor het advies van 250 gram groente per dag.
| Criterium | Groente | Fruit | Tomaat |
| Botanische oorsprong | Blad, stengel, wortel of bloem | Vruchtbeginsel met zaden | Vrucht met zaden |
| Type plant | Meestal kruidachtig, eenjarig | Vaak houtachtig, meerjarig | Kruidachtig, eenjarig |
| Smaak | Overwegend hartig | Overwegend zoet | Hartig, laag suikergehalte |
| Culinair gebruik | Hoofdgerecht, bijgerecht, soep | Toetje, tussendoortje | Salades, sauzen, soepen |
| Wettelijke status (VS, sinds 1893) | Groente | Fruit | Groente |
| Plek in de Schijf van Vijf | Groente | Fruit | Groente |
Wie eenmaal weet dat dit gewas eigenlijk een vrucht is, kijkt al snel anders naar de rest van het groentevak. Komkommer, aubergine, courgette, paprika en pompoen zijn stuk voor stuk vruchten van hun plant, met zaden in het vruchtvlees, maar belanden in de praktijk allemaal bij de groenten. Olijven vormen een vergelijkbaar geval: botanisch een steenvrucht, net als een pruim, maar door de zilte, hartige smaak nooit in de fruitschaal te vinden. Aan de andere kant van het spectrum staat de avocado, die inmiddels wel steeds vaker als fruit wordt aangeduid, ondanks zijn hartige gebruik in bijvoorbeeld guacamole. Het is dus vooral het bekendste voorbeeld van een veel breder patroon in de keuken.
Los van de vraag hoe je het noemt, is de tomaat voedzaam. Hij bestaat voor het grootste deel uit water en levert relatief weinig calorieën, terwijl hij rijk is aan lycopeen, de rode kleurstof die als antioxidant bekendstaat.
| Voedingsstof | Per 100 gram rauwe tomaat |
| Energie | Ongeveer 18 kcal |
| Koolhydraten (waarvan suikers) | Ongeveer 3,9 gram (2,5 gram suikers) |
| Vezels | Ongeveer 1,2 gram |
| Vitamine C | Bijdrage aan de dagelijkse behoefte |
| Kalium | Substantiële bijdrage per portie |
| Lycopeen | Van nature aanwezig, hoger na verhitting |
Opvallend genoeg neemt het lycopeengehalte toe wanneer je tomaten verhit, bijvoorbeeld tot saus. Andere voedingsstoffen, zoals vitamine C, nemen juist iets af bij verhitting, maar het grootste deel van de voedingswaarde blijft behouden.
Is een tomaat een vrucht of fruit? Een tomaat is botanisch een vrucht, net als een appel of een peer. Of iets ook "fruit" wordt genoemd, is een culinaire en culturele keuze, geen botanische. In de praktijk wordt de tomaat vanwege zijn hartige smaak niet als fruit beschouwd.
Waarom wordt een tomaat als groente verkocht? Omdat de tomaat hartig smaakt, weinig suiker bevat en vooral in hoofdgerechten wordt gebruikt. Ook de tuinbouwkundige indeling, gebaseerd op het type plant, plaatst de tomaat bij de groenten.
Is een avocado ook eigenlijk fruit? Ja, ook de avocado is botanisch een vrucht. Net als bij de tomaat wint in het dagelijks taalgebruik het culinaire gebruik het van de botanische definitie, al wordt de avocado inmiddels vaker als fruit aangeduid.
Hoeveel suiker zit er in een tomaat? Ongeveer 2,5 gram suiker per 100 gram, aanzienlijk minder dan in de meeste fruitsoorten.
Is tomatensaus nog steeds gezond? Grotendeels wel. Het gewas behoudt bij verhitting het merendeel van zijn voedingsstoffen en het gehalte aan lycopeen neemt zelfs toe, al gaat een deel van de vitamine C verloren.
De discussie of de tomaat groente of fruit is, blijft dus voortbestaan zolang taal en biologie elkaar niet volledig dekken. Botanisch gezien is de zaak beklonken: het is een vrucht. In de keuken, in de supermarkt en straks ook op de kassabon telt echter een andere, praktischere logica, en daarin blijft het gewoon groente.
